Doanh nghiệp từ định hướng Đại hội XIV đến bài toán năng lực cạnh tranh

Lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Ông Trần Cao Vinh - Phó Giám đốc ĐHQG TPHCM - cho biết, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa thành công tốt đẹp, xác định giai đoạn 2026-2030 là thời kỳ bứt phá để đưa đất nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Trong kỷ nguyên ấy, doanh nghiệp được xác định là trung tâm, là động lực quan trọng của nền kinh tế.

Từ góc độ một trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, ĐHQG TPHCM nhận thức rõ thực tiễn đang đặt ra một bài toán lớn: làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam vươn lên dẫn dắt trong bối cảnh chuyển đổi kép. Ông Trần Cao Vinh nhấn mạnh: “Năng lực cạnh tranh không thể chỉ dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ, mà phải dựa vào năng suất, chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo”.

TPHCM luôn quan tâm và xác định doanh nghiệp làm trung tâm, thị trường làm thước đo cho các hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Theo ông Lê Thanh Minh - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, thời gian qua, TPHCM đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy mô hình liên kết “ba nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp), trong đó có việc triển khai xây dựng các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế theo Đề án COE. Bên cạnh đó, thành phố cũng thực hiện chính sách nổi bật về thu hút và giữ chân nhân tài tại các tổ chức khoa học và công nghệ công lập, với mức lương tối đa dành cho người đứng đầu lên tới 120 triệu đồng/tháng.

Thông tin thêm, ông Lê Thanh Minh cho biết, TPHCM đã triển khai đề án Thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa sản phẩm nhanh chóng ra thị trường. Theo đó, các tổ chức nghiên cứu được quyền tự chủ trong việc hợp tác với doanh nghiệp, tự định giá, thương mại hóa và phân chia lợi ích trong sản xuất kinh doanh.

Thành phố hỗ trợ “vốn mồi” để doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm từ quy mô phòng thí nghiệm ra thị trường. Khi doanh nghiệp có vốn đối ứng, thành phố sẽ hỗ trợ mà không tính lại phần kinh phí ngân sách Nhà nước đã đầu tư trước đó để hình thành nên sản phẩm.

Năng lực công nghệ đã có, nhưng chưa lan tỏa rộng

Dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Ngọc Hòa - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM, lưu ý: “Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn hoạt động ở các khâu có giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc nhiều vào gia công, chi phí lao động và khai thác thị trường ngắn hạn. Mô hình này hạn chế khả năng tích lũy nguồn lực, đầu tư công nghệ và nâng cấp quản trị của doanh nghiệp. Khi môi trường kinh doanh biến động, các cú sốc về thị trường, tài chính hay chính sách dễ dàng làm lộ rõ điểm yếu về năng lực chống chịu và thích ứng”.

Trong khi đó, TS Lương Việt Quốc - Giám đốc Điều hành Công ty CP Real-time Robotics, chia sẻ rằng năng lực làm chủ công nghệ lõi của doanh nghiệp Việt Nam là hoàn toàn có cơ sở thực tiễn. Đơn cử trong lĩnh vực sản xuất phương tiện bay không người lái (UAV), doanh nghiệp không chỉ dừng ở lắp ráp hay gia công, mà đã tự thiết kế, phát triển và tích hợp đồng bộ từ phần cứng, phần mềm điều khiển, thuật toán bay tự động đến các giải pháp xử lý dữ liệu thời gian thực. Nhờ đó, nhiều dòng UAV của Việt Nam đủ khả năng cạnh tranh sòng phẳng với sản phẩm ngoại.

Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn nhìn nhận năng lực này mới tập trung ở một số ít doanh nghiệp tiên phong. Khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và số đông còn lại cho thấy năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp chưa được lan tỏa rộng, dễ dẫn tới “đuối sức” nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Từ định hướng Đại hội XIV của Đảng đến thực tiễn chính sách của TPHCM có thể thấy doanh nghiệp đã được đặt đúng vị trí trung tâm, nhưng để thực sự trở thành động lực bứt phá của nền kinh tế trong “kỷ nguyên vươn mình”, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, lan tỏa năng lực đổi mới sáng tạo và tạo điều kiện để ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam vươn lên làm chủ công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.