Doanh nghiệp Nhà nước tiên phong mở đường, dẫn dắt nền kinh tế

Đây không đơn thuần là sự khẳng định vị thế chính trị của kinh tế Nhà nước, mà là một thông điệp cải cách mạnh mẽ, đòi hỏi doanh nghiệp Nhà nước phải đổi mới toàn diện để đủ sức gánh vác sứ mệnh trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Những dấu ấn

Hai sự kiện liên quan đến các doanh nghiệp Nhà nước nhận được sự quan tâm ngay đầu năm 2026 là việc Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam và tờ trình của Bộ Tài chính về chuyển đổi Tổng Công ty Đường sắt sang mô hình tập đoàn để đáp ứng các dự án chiến lược.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới cạnh tranh gay gắt về công nghệ, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc sâu rộng, yêu cầu tự chủ chiến lược ngày càng cao, Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ hay gia công lắp ráp. Chính ở điểm này, vai trò tiên phong của doanh nghiệp Nhà nước trở nên rõ nét.

Việc Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam là bước khởi đầu để Việt Nam tiến tới làm chủ khâu chế tạo chip - công đoạn phức tạp và có giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi sản xuất bán dẫn. Đây là lĩnh vực đòi hỏi công nghệ cực kỳ tinh vi, quy trình sản xuất với hàng nghìn bước liên tục, mức đầu tư khổng lồ và thời gian thu hồi vốn dài. Nếu chỉ dựa trên tính toán lợi nhuận ngắn hạn, rất khó để doanh nghiệp tư nhân có đủ nguồn lực và sẵn sàng chấp nhận rủi ro để tiên phong.

Doanh nghiệp Nhà nước đảm nhận vai trò này không chỉ có ý nghĩa về mặt sản xuất, mà còn mang ý nghĩa chiến lược. Khi năng lực chế tạo chip được hình thành trong nước, Việt Nam không còn phụ thuộc hoàn toàn vào bên ngoài trong những lĩnh vực quan trọng như quốc phòng, viễn thông, công nghiệp ôtô, y tế, tự động hóa. Đồng thời, hệ sinh thái bán dẫn nội địa cũng có cơ hội phát triển, từ thiết kế, phần mềm, vật liệu, thiết bị phụ trợ đến đào tạo nhân lực. Ở đây, doanh nghiệp Nhà nước chấp nhận đi trước một bước để tạo nền tảng cho cả nền kinh tế cùng tham gia.

Tinh thần đó cũng thể hiện trong lĩnh vực hạ tầng chiến lược. Trước yêu cầu triển khai đồng loạt các dự án đường sắt tốc độ cao và tuyến kết nối liên vùng, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam được đề xuất chuyển đổi sang mô hình Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam nhằm nâng cao năng lực quản trị, huy động nguồn lực và làm chủ công nghiệp đường sắt.

Tại tọa đàm “Để kinh tế Nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới” được tổ chức đầu tháng 2.2026, bà Dương Thanh Hà - Phó Trưởng ban Kiểm tra Kiểm toán, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam - phát biểu, dù đã có các chủ trương lớn của Nhà nước, trong đó có định hướng phát triển đường sắt tốc độ cao, quá trình triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều vướng mắc. Sự ra đời của Nghị quyết 79 cùng sự đồng hành của Nhà nước trong việc triển khai đồng bộ các giải pháp được kỳ vọng tạo đà để doanh nghiệp bứt phá, nâng cao tỉ trọng đóng góp của ngành giao thông vận tải vào nền kinh tế.

Từ góc độ doanh nghiệp tư nhân, ông Trần Đức Tiến - Chủ tịch HĐQT của Công ty cổ phần Vĩnh Hưng, chuyên về lĩnh vực cơ khí giao thông nhận định: “Việc một doanh nghiệp Nhà nước làm “đầu tàu” cho những dự án lớn chính là một đảm bảo tốt để các doanh nghiệp tư nhân như chúng tôi mạnh dạn hơn khi tham gia các dự án phụ trợ”.

Tăng sức cạnh tranh của kinh tế Nhà nước

Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước đặt ra mục tiêu: “Phấn đấu có 50 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; xây dựng một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp Nhà nước mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào một số chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế; 100% doanh nghiệp Nhà nước thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD”.

Trong nhiều giai đoạn khó khăn, doanh nghiệp Nhà nước đã là trụ đỡ ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh tài chính. Nhưng theo tinh thần Nghị quyết 79, vai trò đó phải được nâng lên thành động lực tăng trưởng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Nhà nước phải đi đầu trong đổi mới sáng tạo, đầu tư mạnh cho nghiên cứu và phát triển, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Quan trọng hơn, sự dẫn dắt của kinh tế Nhà nước phải tạo không gian cho kinh tế tư nhân phát triển. Khi doanh nghiệp Nhà nước đầu tư vào hạ tầng điện, viễn thông, cảng biển, đường sắt hay công nghệ lõi như bán dẫn, khu vực tư nhân có nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Hai khu vực không đối lập mà bổ trợ cho nhau. Nếu doanh nghiệp Nhà nước làm tốt vai trò mở đường, khu vực tư nhân sẽ có điều kiện bứt phá mạnh mẽ hơn.

Nghị quyết 79 đặt ra yêu cầu xây dựng một thế hệ doanh nghiệp Nhà nước mới, tinh gọn bộ máy, minh bạch tài chính, làm chủ công nghệ lõi và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là quá trình không dễ dàng, bởi nó đòi hỏi thay đổi tư duy quản trị, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu và loại bỏ những tồn tại kéo dài nhiều năm. Nhưng nếu cải cách thành công, doanh nghiệp Nhà nước sẽ thực sự trở thành “đầu tàu” kéo cả nền kinh tế tiến lên.

"Sáng 25.2.2026, Ban Bí thư Trung ương Đảng sẽ chủ trì tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị.

Hội nghị nhằm nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW, tập trung vào những điểm mới, những nội dung cốt lõi, đột phá. Trên cơ sở đó, cấp ủy các cấp lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng chương trình hành động để tổ chức thực hiện 2 Nghị quyết; đồng thời tuyên truyền sâu rộng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, tạo sự thống nhất về ý chí và hành động trong quá trình triển khai thực hiện Nghị quyết, giúp cán bộ, đảng viên nắm vững nội dung cốt lõi, những điểm mới trong 2 Nghị quyết của Bộ Chính trị."