VPBank tuyển dụng: Bất chấp đạo đức và pháp luật khi dùng ảnh trẻ em làm "meme"?

Từ "suất ăn bán trú" đến chiếc áo thương hiệu cưỡng ép

Gần đây, trang Fanpage tuyển dụng chính thức của Ngân hàng VPBank đã đăng tải một hình ảnh gây tranh cãi: Một bé gái trong lớp học với tư thế khoanh tay, mỉm cười hồn nhiên. Tuy nhiên, bằng kỹ thuật đồ họa, chiếc áo của em đã bị gắn đè logo VPBank, kèm lời thoại: "Sau này lớn lên con có muốn làm VPBanker không? Con có ạ".

Điều đáng nói, hình ảnh gốc của cô bé này vốn xuất phát từ một phóng sự đầy nhân văn của VTV về việc công khai suất ăn bán trú của học sinh. Trong bối cảnh em đang chia sẻ về những thiếu thốn và sự chân thực của bữa ăn trường học, việc một ngân hàng nghìn tỷ "chiếm dụng" khoảnh khắc ấy để biến em thành một "đại sứ tuyển dụng" bất đắc dĩ là một sự kệch cỡm.

Việc "chiếm dụng" một hình ảnh đang mang sức nặng xã hội để phục vụ mục đích thương mại là một sự kệch cỡm. Khi cái ăn, cái mặc của trẻ em vẫn còn là nỗi trăn trở trong các phóng sự điều tra, thì việc đem chúng ra làm "meme" để thu hút tương tác cho một định chế tài chính nghìn tỷ là hành động thiếu đi sự trắc ẩn tối thiểu.

Việc "meme hóa" một đứa trẻ đang là chủ thể của một vấn đề phúc lợi xã hội cho thấy sự lười biếng trong tư duy sáng tạo và thái độ bỡn cợt đối với các giá trị nhân văn.

"Không thể nhân danh sự hài hước để vi phạm pháp luật"

Để làm rõ hơn về khía cạnh pháp lý, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Luật sư Diệp Năng Bình Trưởng Văn phòng luật sư Tinh Thông Luật.

Theo Luật sư Diệp Năng Bình , việc một pháp nhân sử dụng hình ảnh trẻ em từ một phóng sự truyền hình, sau đó chỉnh sửa logo và đăng tải lên mạng xã hội nhằm mục đích truyền thông tuyển dụng là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng trên nhiều tầng nấc.

• Thứ nhất: Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, việc sử dụng hình ảnh cá nhân phải được sự đồng ý của người đó. Với trẻ em, bắt buộc phải có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật (cha mẹ/người giám hộ).

• Thứ hai: Luật Trẻ em 2016 và Nghị định 56/2017/NĐ-CP nghiêm cấm việc công bố, tiết lộ hình ảnh, thông tin về đời tư trẻ em mà không được sự đồng ý.

• Thứ ba: Việc tự ý dùng kỹ thuật đồ họa gán logo thương hiệu lên áo của trẻ em là hành vi giả mạo hình ảnh, xâm phạm quyền nhân thân. Ngân hàng không thể biện minh bằng hashtag #j4f (just for fun) để xóa bỏ trách nhiệm pháp lý khi thực hiện hành vi thương mại hóa hình ảnh trẻ em."

Khi đặt ra câu hỏi về việc nhiều người cho rằng vì đây là ảnh đã "viral" trên mạng nên ai cũng có quyền dùng. Thì cũng theo Luật sư Diệp Năng Bình cho biết: "Đó là một quan niệm sai lầm và nguy hiểm. Một hình ảnh có thể phổ biến về mặt xã hội, nhưng quyền sở hữu và quyền nhân thân vẫn được pháp luật bảo hộ. Đặc biệt, khi một tổ chức kinh tế sử dụng nó vào mục đích doanh nghiệp (tuyển dụng là một phần của hoạt động vận hành doanh nghiệp), tính chất vi phạm sẽ nặng hơn so với cá nhân chia sẻ vì mục đích giải trí đơn thuần. Cha mẹ em bé hoàn toàn có quyền yêu cầu gỡ bỏ và bồi thường thiệt hại."

Vùng xám của sự sáng tạo hay sự lười biếng về lương tâm?

Trong quản trị thương hiệu, ranh giới giữa "bắt trend" và "lợi dụng" rất mong manh. Khi những giá trị hồn nhiên nhất của trẻ thơ bị mang ra "làm thịt" cho những chỉ số tương tác (KPI), thương hiệu đó đã tự đánh mất đi vẻ lấp lánh của sự tử tế.

Việc chỉnh sửa ảnh cô bé trong bối cảnh em đang là chủ thể của một vấn đề phúc lợi xã hội cho thấy sự lười biếng trong tư duy sáng tạo và một thái độ bỡn cợt đối với các vấn đề nghiêm túc. Một ngân hàng muốn tuyển dụng nhân tài, trước hết cần cho thấy họ tôn trọng con người — bắt đầu từ những đứa trẻ không có khả năng tự vệ trên không gian mạng.

Đừng để chiếc logo lấp lánh trên áo che khuất đi cái tâm của người làm nghề. Sự sáng tạo thiếu vắng đạo đức không bao giờ là sự sáng tạo bền vững.